Harfa Celtycka
(Współautorką tego działu jest Barbara Karlik, która we wrześniu 2006 dokonała korekty materiału oraz licznych uzupełnień, i w przyszłości będzie dalej konsultować/współtworzyć treść strony.)
Opisuję tutaj harfę nazywaną "cláirseach" (irl.) lub "clársach" (szk.). Taki instrument znajduje się w godle Irlandii, w logo najlepszego z browarów (dla niewtajemniczonych: Guinnes), jak również rozlicznych zespołów folkowych (w tym i polskich: Carrantuohill).
Jest to celtycka harfa z metalowymi (mosiężnymi) strunami, używana zarówno w Irlandii jak i w Szkocji. Najsłynniejszy egzemplarz (wzór dla wyżej wymienionych symboli) przechowywany jest w Trinity College w Dublinie.
Mianem cláirseach określić można instrument popularny w Irlandii od X aż do początku XIX wieku. W tekstach Źródłowych (E. Bunting, "Ancient music of Ireland") zachowały się następujące określenia na harfy i instrumenty pokrewne:
- Ceirnin (mała harfa używana przez kapłanów)
- Cinnard-Cruit (harfa z wysoko podniesioną szyjką i długich strunach basowych - "high-headed harp")
- Crom-Cruit (harfa "wyginająca się w dół", zapewne z opuszczoną szyjką - "low - headed" lub "large low - headed")
- Cruit (po prostu harfa :) - najwcześniejsza nazwa na trójkątną harfę z metalowymi strunami
- Telyn (występująca w Walii, Bretanii)
Często spotykane rozróżnienie harf na trzy grupy:
- "low-headed" [z szyjką opuszczoną nisko i krótkimi strunami basowymi - najwcześniejsze];
- "large low-headed" [większa wersja poprzedniego modelu];
- i "high-headed" [z wysoko podniesioną szyjką i długimi strunami basowymi - modele późniejsze].
Bardziej szczegółowy (z ilustracjami) opis innych typów harf celtyckich znaleźć można na niektórych stronach anglojęzycznych - polecam dział Linki.
Wiadomo o 19 zachowanych egzemplarzach cláirseach, najsławniejsze z nich to:
Trinity College Harp (Brian Boru Harp)
Przechowywana w Trinity College w Dublinie; wzór dla większości używanych symboli cláirseach - np. w godle Irlandii, w logo Guinnesa.Queen Mary Harp
Przechowywana w National Muzeum of Antiquities w Edynburgu; szkocka harfa z około 1560 roku. Według przekazów podarowana Beatrix Gardyne z Banchory przez Królową Szkocji Marię. Pod względem wykonania bardzo podobna do Trinity College Harp - niektórzy badacze wręcz utrzymywali, iż wyszły one spod rąk jednego rzemieślnika, teoria ta jednak nie znajduje zbyt dużego pokrycia w praktyce - harfa z Trinity College jest prawdopodobnie dużo starsza.The Lamont Harp
Przechowywana również w National Muzeum of Antiquities w Edynburgu. Datowana na około 1450. Znajdowała się ponoć w posagu Lillias, córki Duncana Lamont, w 1464 roku, kiedy polubiła ona Charlesa Robertsona z Lude. Pozostała w Lude do roku 1914, kiedy to została odkupiona przez muzeum za sumę 850 gwinei.
I jeszcze wyjaśnienie gramatyczne: w tekście używam formy "harfiarz" - tak nazywamy kogoś grającego na harfie celtyckiej; grających na harfie koncertowej nazywamy "harfistą", "harfistką". Tak samo rozróżnia się to po angielsku ("harper", "harpress" - "harpist").
Natomiast zamienne stosowanie pojęć "cláirseach" i "harfa celtycka/irlandzka" wynika ze względów czysto stylistycznych - za każdym razem mam na myśli cláirseach, pamiętając o tym, że istniały jeszcze inne typy harf używanych przez Celtów.